İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Bağlı Kuruluşlarında Toplu İş Sözleşmesi Görüşmelerinin Başlaması İçin Resmi Başvuruda Bulunduk

İZMİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA

04.11.2019 tarihli yazımız

Kamu çalışanlarının sendikal haklarına yer veren Türkiye’nin imzaladığı Sözleşmeler ve uluslararası belgeler,  Toplu Pazarlık hakkını tüm kamu çalışanları açısından bir hak olarak tanımıştır.

Anayasa’nın 90.maddesinin son fıkrasına göre “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir, bunlar hakkında Anayasa’ya aykırılığı iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.”

Ayrıca 22.05.2004 tarihinde Anayasanın 90. maddesinin son fıkrasına “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” hükmü eklenmiştir.

Anayasa’nın anılan hükmü gereğince “sendikal hak ve özgürlükler” insan haklarındandır. Bu itibarla, Anayasa’nın 90. maddesine uygun olarak onanarak, yürürlüğe konulan milletlerarası sözleşmeler içerisinde; İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi (11.madde), Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesi, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi, Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 87 sayılı Sendika Özgürlüğü ve Sendika Hakkının Korunması Sözleşmesi ile 98 sayılı Örgütlenme Hakkı ve Toplu Pazarlık Sözleşmesi(4. madde) yer almakta olup, tüm bu uluslararası anlaşmalar temel insan hakları sözleşmelerinden olup, ayrıca bu sözleşmeleri ulusal hukuka katan özel yasal olmadan direkt uygulanabileceği Anayasa’nın 90. maddesi gereğidir. Ayrıca Anayasa’nın 11. maddesinde “Anayasa hükümleri”nin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağladığı hükmü karşısında; Anayasanın bağlayıcılığının yalnızca yasama, yürütme ve yargı organlarıyla sınırlı olmadığını çok açık biçimde ortaya koymaktadır.

Nitekim konuyla İlgili olarak Danıştay Birinci Dairesi (Esas No:2005/1067, Karar No: 2005/1363) 17.11.2005 tarihli kararında, sendikamız TÜM BEL SEN ile Niğde Ulukışla Belediyesi arasında yapılan toplu sözleşmenin suç teşkil etmediğini, dolayısıyla kamu emekçileri sendikalarının toplu sözleşme yapmak hakkı olduğunu bir kez daha teyid etmiştir.

Ayrıca, Zonguldak İdare Mahkemesi, (Esas No:2006/633, Karar No:2006/11142) 14.09.2006 tarihinde; ILO Sözleşmeleri ve Avrupa Sosyal Şartı’na atıfta bulunmuş ve bu sözleşmelerde kamu emekçilerinin toplu sözleşme hakkının bulunduğunu belirtmiş ve Anayasa’nın 90. maddesi gereği bu sözleşmelerin iç hukukta uygulanmasını öncelikli olduğunu kabul etmiştir.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ile sendikamız Tüm Bel Sen arasında 01.01.1993 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere imzalanan Toplu İş Sözleşmesi hükümlerinin Gaziantep Belediye Başkanlığınca yerine getirilmemesi üzerine, tüm yasal başvuru yollarının tüketilmesini müteakip sendikamız tarafından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulmuştur. AİHM İkinci Dairesi 34503/97 nolu dosyada işlem gören davada 21.11.2006 tarihli kararı ile;

“… Ulusal Mahkemeler, başvuranların bağlı olduğu sendikanın tüzel kişiliğini tanımayı reddettiklerinden ve sendika tarafından işverenle imzalanan Toplu İş Sözleşmesinin geçersiz olarak değerlendirilmesinden dolayı AİHS’nin 11. maddesinin ihlal edildiği …” gerekçesiyle Savunmacı Devletin tazminat ödemesine karar vermiştir. Bu karara Hükümetin itirazı üzerine dosya Büyük Daireye intikal etmiştir.

Kamuoyuna da yansıdığı üzere oy birliği ile alınan 47 Avrupa Konseyi üye devletini de bağlayan kamu çalışanlarının toplu sözleşme hakkı bakımından içtihat niteliğindeki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Daire Kararı 12 Kasım 2008 tarihinde açıklanmıştır. Büyük dairenin “Demir-Baykara/Türkiye” davasında “oybirliği” ile verdiği karar ile; sendikal hak ve özgürlüklerle ilgili başlıca sözleşmelere ve sözleşmelerdeki kurallara göndermelerde bulunmuş, bununla da yetinmeyerek denetim organlarının yerleşik kararlarından alıntılar yapmıştır. Bunlar; Birleşmiş Milletlerin onayladığımız “ikiz sözleşmeleri”, ILO’nun 87, 98 ve 151 sayılı sözleşmeleri, Avrupa Konseyinin Avrupa Sosyal Şartı ve Avrupa Birliğinin Temel Haklar Şartı ile ILO Uzmanlar Komisyonu ve Sosyal Haklar Avrupa Komitesinin kararlarıdır. Ayrıca, kamu görevlilerinin sendikal hakları konusunda Avrupa Konseyine üye devletlerdeki olumlu gelişmeleri de anımsatmıştır. Sözleşmeyi “yaşayan bir belge” olarak gören Büyük Daire özetle bu davamızda; sendika hakkının kullanılmasının engellenmesi (Tüm Bel-Sen’in tüzel kişiliğinin tanınmaması) ve imzaladığı toplu iş sözleşmesinin geriye etkili olarak geçersiz sayılmasının 11. maddenin ihlal edildiği sonucuna varmıştır. Büyük Daire toplusözleşme hakkının Sözleşme’nin 11. maddesinde sendikalar için öngörülen sendikal faaliyetlere katılma hakkının doğasında bulunan unsurlardan birisi olduğunu özellikle vurgulamak suretiyle hükümetin sendikamıza 20.500 euro tazminat ödemesine karar vermiştir.

Kamu çalışanlarının Toplu Sözleşme hakkına ilişkin Türkiye’nin taraf olduğu yukarıda anılan uluslararası sözleşme ve belgeler ile bunlara ilişkin ulusal ve uluslararası yargı kararlarının yanında 12.09.2010 tarihli halkoylamasının 23.09.2010 tarih 27708 sayılı Resmi gazetede yayınlanan sonuçlarına göre kabul edilen Anayasa değişiklik paketiyle Anayasanın 53. maddesine “ … Memurlar ve diğer kamu görevlileri, toplu sözleşme yapma hakkına sahiptirler.” fıkrası eklenmesi nedeniyle kamu görevlilerinin Toplu Sözleşme yapmaları önünde engel olduğu iddia edilen mevzuat değiştirilmiştir.

Anayasa’nın 90. Maddesi üzerinden iç hukukta doğrudan ve öncelikli uygulanması gereken Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve bunlara dayalı olarak verilen ulusal ve uluslararası yargı kararları ile Anayasa’nın 12.09.2010 tarihinde değiştirilen 53. Maddelerine uygun olarak 04.04.2012 tarihli 6289 sayılı yasa ile 4688 sayılı yasada değişiklik gerçekleştirilmiştir. Adı “Kamu görevlileri sendikaları ve toplu sözleşme kanunu” olarak değiştirilen 4688 sayılı yasanın “Mahalli İdarelerde Sözleşme imzalanması” başlıklı 32. Maddesinde belediyeler ve il özel idarelerinde çalışan kamu görevlilerini temsilen ilgili mahalli idare kurumunda en fazla üyeye sahip sendika ile kurum amiri arasında sözleşme yapılabileceği belirtilmektedir.

Yine bu yasanın geçici 14 üncü maddesinde 15.03.2012 tarihinden önce imzalanıp, 31.12.2015 tarihinden önce sona eren sözleşmelerin, sona eriş tarihini izleyen bir ay içinde 32. Maddenin üçüncü fıkra hükümleri çerçevesinde belirtilen her hangi bir şarta bağlı olmaksızın yenilenebileceği belirtilmektedir.

Belediyeniz ile imzalamış olduğumuz toplu iş sözleşmemiz, 4688 sayılı yasanın geçici 14. Maddesi kapsamında yasal olarak yenilenebilecek bir sözleşmedir. Sona erme aşamasında olan iş bu toplu sözleşmenin yukarıda belirtilen hukuksal dayanaklarımız çerçevesinde yenilenmesine yönelik görüşmelere başlanabilmesi için, Aralık ayının ilk haftasında belediyenizi ve bağlı kuruluşlarını (ESHOT, İZSU) Toplu İş Sözleşmesi Komisyonu’nda temsil edecek yetkililerin isimleri ile ilk toplantının yer, gün ve saatinin tarafımıza bildirilmesini arz ve rica ederiz. Saygılarımızla.

 

 

                                                Birkan ACAR                                    M. Anıl KAÇAR

                                        TİS ve Hukuk Sekreteri                               Şube Başkanı